‎‎”Itti fayyadama lafaa karooraan hoogganuun bu’aa qabeessummaasaa itti fufsiisuuf” Aadde Bilisee Hiirkoo I/A Hooggantuu BLO fi I/G Damee KIFL fi Jii’oo Ispaashaalii‎~~~‎Karoorri Itti Fayyadama Lafaa tarsiimoo guddaa hojii bulchiinsa lafaa sirnaawaa gochuu fi bu’aa qabeessummaa misooma lafaa itti fufsiisuu shoora olaanaa qaba jedhan.‎‎Oromoon yeroo baayyee ilaalchi inni lafaaf qabu olaanaadha. Sababnisaa wayita mammaakus ta’e dubbatu dubbiin lafaa dubbii lafeeti jedha. Kun kan agarsiisu lafti eenyummaasaa, jireenyasaa, duggugguruu bu’uura hawaas-dinagdee isa olaanaa ta’uu agarsiisa jedhan Aadde Biliseen.‎‎Biiroon lafa oromiyaa Qorannoo Karoora Qindaawaa Itti Fayyadama lafaa naannoo keenya keessatti gutuummatti hojiirra oolchuuf xiyyeeffannoo hojjechaa jira kan jedhan Aadde Biliseen waan qorannoo adda bahe kana ammoo beekanii sirnaan itti fayyadamuuf kunuunsaafi eegumsa barbaachisu taasisuu akkasumaas, tajaajila ooluufiif qabu oolchuuf gaheen uummata keenyaa olaanaadha jedhan.‎‎Mootummaan Naannoo Oromiyaa dinagdee damdaneessa ijaaruuf sochii taasisaa jiru milkeessuuf karoorri itti fayyadama lafaa akka furtuu tokkootti tajaajilaa jiraachuus kaasaniiru.‎‎Hawaasni akkataa aadaa fi duudhaa naannoo isaatti dambii ittiin bulmaata karoora qindaawaa itti fayyadama lafaa qopheeffatee seera tumachuun irratti walii galuun wal harkaa fuudhiinsi raawwateen gara hojii qabatamaatti seenee jira jedhan.‎‎Hojiin karoora itti fayyadama lafaa oomishaa fi oomishtummaa Qonnaan bultoota,Horsiisee bultootaafi Gameesa bultoota keenyaa dabaluun wabii nyaataa mirkaneessuu keessatti iddoo olaanaa qaba jedhan.‎‎Kanaaf ammoo qabeenyaa lafaa qabnu kan qonnaaf ta’u qonnaaf, kan bosonaaf ta’u bosonaaf, kan ijaarsaafi mana jireenyaaf ta’u ijaarsaaf, kan dheedichaaf beeladaaf oolu dheedichaaf adda baasuun dhimma sirrii ta’e qofaaf fayyadamuun bu’a qaeessummaa isaa beeknee misoomsuu fi tikfachuun dhalootaa dabarsuu qabna jedhaniiru.‎‎Biirichi yaalii jalqabaatiif bara 2014 Godina sadii Aanaa sadii akkasumaas Ganda sadii keessatti hojiirra oolchuuf sululoota adda baafaman keessatti yaalii hojiirra oolmaasaa gageesseen milka’iina argame bu’uura godhaachuun yeroo ammaa kana Godinaalee hunda Aanaalee 2332 Gandoota 4000 ol keessatti hojiirra oolaa kan jiruu fi Godina 4 keessatti ammoo xumuramee jiraachuu himaniiru.‎‎Yeroo itti aanuuttis qorannoo gara gandaatti gadi bu’amee hojjetamaa jiru ol guddisuun Sadarkaa Naannootti ‘Reginal master land use plan’ tokko akka jiraatu kan hojjetamu ta’uu kaasaniiru. ‎‎Kanaafiis Biirichi bara 2017 imaammanni itti fayyadama lafaa maal ta’u akka qabu wixinee isaa qopheessuun hojii hubannoo uumuu, akkasumas qooda fudhattoota waliin mariin gaggeeffamaa jira jedha. Hojii kana caalmaatti cimsuuf qindoominni qaamoolee adda addaa murteessadha kan jedhan Aadde Biliiseen ragaa qindaawaa Itti fayyadama lafaa teekinoolojiin deeggaramuuf Dhaabbata INSA waliin waliigaltee hojii taasifameen ‘Masariitii Geo-portaalii’ fayyadamuun karaa ammaayyaa ta’een siistamaan hogganuuf gara hojiitti seenamee kan jiruu fi qooda fudhattoota seekteraalee waliin ammoo karoora qindoominaa baaffachuun waliigaltee taasiisanii jiraachuu himaniiru.‎‎Hojiin karoora itti fayyadama lafaa seektera tokkoo qofaan milkaa’uu kan hin dandeenye ta’uu ibsuun seektaroonnii fi qooda fudhattoonni tumsa isaanirraa eegamu akka bahatan Aadde Biliseen dhaamaniiru.‎‎‎ ‎‎