DURBUMMAA ( Virginity)===================Durbummaan( virginity) jecha addunyaa irratti hiikkaa tokko kan hunduu itti walii galu hin qabnee fi karaa hedduun hiikamuu kan danda’u yoo ta’u, kuniis yeroo, iddoo, akkasumas ilaalcha aadaa fi amantii hawaasaa kan yeroo gara yerootti fi bakkaa bakkatti garaagarumaa qaburraan kan ka’e dha. Kallattumaan yoo hiikame immoo Dubartiin kanaan dura walqunnamtii saalaa (penetrative type) raawwattee hin beekne tokko“durba” jedhamti. Durbummaan hiika aadaa fi amantii hawaasni kennu yoo ta’u, waan saayinsii ykn saayinsii fayyaatiin akkasi jedhamee lafa kaayamu ykn qorannoodhaan mirkanaa’uu waan danda’u miti. Durbummaa Vs Hymen Haymeniin gogaa(membrene) haphii fi elastikii seensa qaama saalaa dubartii irratti argamuu kan sababa garagaraatiin dhoohuu ykn baqaquu( tear) dandahu yoo tahu,qunnamtii saalaa qofaanii miti jechuudha kan inni baqaqu. Haayimen namaa qofa irratti osoo hin taane, bineensota biroo hedduu kanneen akka farda, saree, qurxummii , chimpanzee fi kkf keessattis ni argama. Haayimeenin qaama ( gogaa qal’aa)namaa kan dubartiin garaa haadha isaanii keessatti ulfaa ji’a 5ffaa tahanii yeroo jiran uumamu yoo ta’u, dhalachuu duras ta’ee booda ni banama. Adeemsa keeysa gogaan qal’aan kun qaawwa xixiqqaa adda addaa godhata. Haayimeen gogaa( membrene) baqaquu fi ciccituu danda’uudha; kunis gocha adda addaa irraa kan ka’e ta’uu danda’a. Isaan keessaa: – Walqunnamtii saalaa, Tampon fayyadamuu, qorannoo qaama saalaa dijitaalaa tiin, sochii qaamaa (farda yaabbachuu, biskileetii oofuu, ispoortiilee jajjaboo biroo …), balaa naannoo walhormaataa irra gahuu fi kkf. Qorannoo Durbummaa Vs Durbummaa??Akka odeeffannoo Dhaabbanni Fayyaa Addunyaa (WHO, 2018) baaseetti, Qorannoo Durbummaa( virginity test) kanaan dura dhaabbilee fayyaa keessatti gogaan qalloon(Hymen) jiraachuu fi dhiisuu isaa adda baasuuf itti fayyadamaa ture, akkaataa uumama gogaa qalloo (Hymen) irraa kan ka’e fi Sochii qaamaatiin jijjiirama bocaa gogaa qal’oo( hymen) kana fi qaama walhormaataa irratti jijjiirraan bocaa waan dhufuuf,durbummaan ( hymen) jiraachuu fi jiraachuu dhiisuu mirkanaa’inaan dubbachuun kan ulfaatu ta’uu akeeka. Dabalataanis, dubartoota gudeeddaan irra gahe irratti qorannoo raawwachuun miira dhukkubbii guddaa kan yeroo gudeeddaan wal fakkaatu kan fidu yoo ta’u,… yoo midhaan ishee balaa irra buusu, kan akka dhiiguu fi balaa biroo ykn yaala kennuudhaaf tahe malee,hayimeeniin/ durbummaan/ dubartii sanaa jira(virgin) ykn hin jiru (not virgin) jechuun gonkumaa hin danda’amu ykn hin barbaachisullee, Akka WHO ibsutti qorannoon durbummaa( virginity test) gosa qorannoo kan walqixxummaa saalaa dubartoota cabsu yoo ta’u, dubartoota qofa irratti kan xiyyeeffate malee durbummaa dhiirotaa gaaffii keessa kan hin galchine yoo ta’u; kun yaada duubatti hafaa fi yeroon isaa darbee jedha.Kanaan wal qabatee, Labsii Waldaan Fayyaa Addunyaa ” 1964 World Medical Association’s Declaration of Helsinki” eeruun, ogeeyyiin fayyaa qorannoo durbummaa (Virginity test) kana raawwachuun qajeelfama “jalqaba, miidhaa hin geessisin/first, do no harm” jedhu kan cabsu waan ta’eef itti gaafatamummaaf nama saaxila jedhu.GOSOOTA HAYIMEENIIHayimeniin Nama irraa gara namatti boca adda addaa qabaachuu ni danda’a; tokko tokko keessatti uumamaan kan hin argamne yoo ta’u, tokko tokko keessatti immoo seensa qaama saalaa guutummaatti haguuguu danda’a. Bocni Kuneeniis 1. Haayimeen Boca Idilee • walakkaarraan qaawa boca ji’aa fakkaatu ykn geengoo ta’e kan qabu yoo tahu ,gosa nama baayyee irratti mullatuudh . Dhangalaan laguu /xurii/ fi dhangala’aan qaama saalaa karaa qaawa kanaatiin baha. 2. Boca qubeelaa • Hymen qaawa boca qubeelaa walakkaarraa qabu dha.Tishuun kun qaawwa qaama saalaa walqixa marsee, boca qubeelaa (ring) uuma. • Dhangalaan laguu /xurii/ fi dhangala’aan qaama saalaa karaa qaawa kanaatiin baha. 3. Haayimen Duudaa/ kan hin uramin/ Imperforate hymen • Qaawni hin jiru (guutumaan guututti cufamaadha). Kanarraa ka’uun Dhiigni laguu akka gara alaa hin baane dhorka, kunis gara hematocolpos (dhiigni qaama saalaa keessatti akka kuufamu) taasisa. • Yeroo amala saal-lammeessoo( pubery) tti dhukkubbii garaa fi marsaan laguu dhufuu dhabuun ( primary amenorrhea) mallattoo mul’atudha. •Kanaaf kun Yaalii baqaqsanii sirreessuu barbaachisa. 4. Haayimen boca akka gingilchaa qabu( cribriform shape) • Bakka silaa banaa tokko walakkaarraa qabaatu qaawa xixiqqoo baayyee qabaata. • Dhiigni laguu karaa qaawa kanniinii darbuu danda’a, garuu dhangala’aan danqamuu ykn suuta bahu mala. • Mallattoon dhukkubbii fi laguun bahuu diduu yoo mul’ate yaala fayyaa barbaadu danda’a. 5. Septate Hymen ( qaawa buqushaa iddoo lamatti kan qoodu) • Tishuun dabalataa banaa qaama saalaa gara qaawwa xiqqoo lamatti kan qoodu dha . • Taampoon galchuu, walqunnamtii saalaa irratti rakkina uumuu ykn dhangala’aa laguu danquu danda’a. • Yeroo baayyee yaalii baqaqsanii hodhuu salphaadhaan sirreeffama. 6. Haayimen ciccitaa (Parous Hymen) . • Sababa cicciramuutiin qarqara boca irreegulaarii kan qabatee dha • Yeroo baayyee Da’umsa karaa qaama saalaa yk gadaamessaa (dubartoota dahaniif), walqunnamtii saalaa, miidhaa qaama salaa ykn sochii qaamaa tokko tokko booda gosoonni olitti kaafne kanatti jijjiiramee kan argamuu dha. • Akka haftee hayimeenii/ gogaa qal’aa/ qaama saalaa naannoo banaa qaama saalaa dubartiitti argamuutti mul’ata. Walumaa galatti kana Hubadhaa!! Yeroo wal qunnamtii saalaa jalqabaa dhiiga hin argine jechuun haati manaa/jaartiin/ tee durba miti jechuu miti. Qorannoon akka agarsiisutti dubartoonni walakkaa ol (~63%) yeroo walqunnamtii saalaa jalqabaa godhandhiiga tokkollee hin qaban ykn hin dhiigan.Kanaafuu dhiiguu fi dhiiguu dhabuu qofaan namatti quba qabuun /judge godhuun guutumaa guututti sirrii miti jechuudha.Dr. Kennaa Tufaa